Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

Στην κορυφή του θεατρικού πανθέου

Ευαγγελινή !

Στα διακόσια είκοσι χρόνια που διαρκεί ο νεοελληνικός θεατρικός βίος αναδείχθηκε ένα πάνθεο θεών και θεαινών που εγκαταστάθηκαν στη εθνική μας συνείδηση και αποτελεί ένα μυθικό υπόβαθρο της θεατρικής μας συνείδησης. Είναι εκ των πραγμάτων υποχρεωτικά συντετμημένο το σημείωμα και χωράει μόνο το μεγαλύτερο των μυθικών προσώπων του θεατρικού μας θεολογίου. 
Την Ευαγγελία Παρασκευοπούλου. Την Ευαγγελινή. Την σπουδαιότερη θεατρίνα του θεάτρου μας όλων των εποχών. Αυτοδίδακτη όχι μόνο όσον αφορά την υποκριτική της μόρφωση αλλά και την στοιχειώδη. Ανάγνωση έμαθε διαβάζοντας τους ρόλους της. Τα μεγάλα πάθη των ηρωίδων της τα προσήγγισε αφ΄εαυτού της. Μόνη της ανέλυσε τους χαρακτήρες και τα έργα που έπαιξε. Υπήρξε ένα φαινόμενο πάθους, αυταπάρνησης, διονυσιακού μένους.





Μια απ' τις πιο γνωστές φωτογραφίες της 
Κανένας και καμία δεν μπορούσε να συγκριθεί μαζί της. Λένε πως οι εποχές άλλαξαν και στο πέρασμα τους άφησαν πίσω την Παρασκευοπούλου. Ίσως. Το μεγαλείο της όμως δεν ξεπεράστηκε ποτέ ούτε καμιά μεταγενέστερη το πλησίασε στο ελάχιστο. 
Ο ποιητής Αχιλλέας Παράσχος έγραψε γιαυτήν το παρακάτω ποίημα και τα απήγγειλε από τη σκηνή μετά την πρεμιέρα του έργου «Η κυρία με τις καμέλιες»

Άνθη εις τ´ άνθος της σκηνής σκορπίστε το μόνον,
όπερ μας φερ' εις εποχάς άλλων αρχαίων χρόνων
όπερ μυρώνει την ψυχήν, πτερώνει την καρδίαν
και διακόπτει την πεζήν του βίου μας πορείαν
Ρίψατε άνθη, ρίψατε μυρσίνην, ανεμώνην
εις την ηθοποιόν ημών την μίαν και την μόνην
σκορπίσατε καμέλιαις εμπρός της Καμελίας
και στέψατε το μέτωπον το πλήρες ευφυΐας

Ευαγγελία! και αυτό το όνομα της έτι
ευαγγελίζει την Σκηνήν κ´ εις άλλα    φέρει  έτη.

Δευτέρα, 18 Μαρτίου 2019

"Εσύ τώρα Γιώργο μου, τι λόγο έχεις και ανακατεύεσαι;"


Μήπως έχουμε δώσει λαθεμένη εντύπωση ως προς τα κίνητρα για την επίμονη κινητοποίηση στην υπόθεση Θεατρικό Μουσείο; Κατ΄ αρχήν δεν προσδοκούμε την επαναλειτουργία του καταργημένου που βρίσκεται τόσο από άποψη εγκατάστασης και περιεχομένου όσο και από διοικητική ενεργητικότητα, σε απόλυτη διάλυση και εκτός αυτού σε ομηρία.

Νοιώθουμε έντονα την αδικία που υπάρχει στην υπόθεση όπου ένας αθώος πρόεδρος ΔΣ υφίσταται τις νομικές συνέπειες της οικονομικής αδυναμίας του Σωματείου να ανταποκριθεί στις συμβατικές του υποχρεώσεις απέναντι στους εργαζόμενους και αγανακτούμε που δεν αναλαμβάνει κανείς την ευθύνη, μιας και δεν υπάρχει πράγματι κανείς υπεύθυνος.

Απρονοησία των διοικήσεων του Μουσείου να κατοχυρώσουν νομικά την υπόσταση του, μια βραδυφλεγής χειροβομβίδα που έτυχε να σκάσει στα χέρια του τελευταίου προέδρου της. Αδικία, το ξαναλέμε.

Δεν παίρνουμε ωστόσο ούτε το μέρος των υπαλλήλων που δίκαια προσπαθούν να συγκρατήσουν τα κεκτημένα και νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα αμοιβών και ασφαλίσεων. Δεν επιδιώκουμε να παίξουμε το ρόλο εργατοπατέρων. Σεβαστή η εργασία κι ακόμα πιο σεβαστά τα δικαιώματα που απορρέουν απ’ αυτήν αλλά υπάρχουν νόμοι που προστατεύουν την εργασία και αυτόματα οι νόμοι αυτοί ενεργοποιούνται. Εμείς αφιστάμεθα.

Ποιός είναι συνεπώς ο λόγος που μπαίνουμε στη μέση ενώ μαίνεται ο πόλεμος δυο αντιμαχόμενων πλευρών, που βρίσκονται αντιμέτωποι;

Ο λόγος είναι να υπάρξει ένα σωστά οργανωμένο Θεατρικό Μουσείο, να σωθεί το υπάρχον μουσειακό περιεχόμενο του καταργημένου, περιεχόμενο που είναι αποτέλεσμα μόχθου, επιμέλειας και φροντίδας τόσων χρόνων και τόσων ανθρώπων, ένα Θεατρικό Μουσείο, όπως αξίζει σ΄ αυτόν τον τόπο. Επιδιώκουμε μια γενικευμένη δραστηριοποίηση με στόχο την δημιουργία ενός Θεατρικού Μουσείου, θα έλυνε αυτόματα τα προβλήματα του παλαιού, αφού θα διεκδικούσε την εξασφάλιση του περιεχομένου του.

Αυτά σαν απάντηση στην μεσημεριανή μας συνομιλία με τον πρώην πρόεδρο του Μουσείου Κώστα Ασημακόπουλο, φίλο και συμμαθητή απ’ τα μακρινά χρόνια του Γυμνασίου, που σαν μόνιμη επωδό μου επαναλάμβανε: "Εσύ τώρα Γιώργο μου, τι λόγο έχεις και ανακατεύεσαι;"

Παρασκευή, 8 Μαρτίου 2019

Στέγη για το Θεατρικό Μουσείο

Μια κραυγή αγωνίας 66 χρόνων !



Πολύτιμο και παράλληλα εξευτελιστικό για τρεις γενιές Ελλήνων κάθε τάξης και κατηγορίας, το κείμενο που έγραψε ο Κώστας Νίτσος  («Αστερίσκοι») και το δημοσίευσε στο περιοδικό το ΘΕΑΤΡΟ στο τεύχος 11 τον Οκτώβριο του 1963, 25 χρόνια μετά την ίδρυση του Μουσείου και 66 χρόνια πριν από το ντροπιαστικό παρόν. Αίσχος μας, άθλιοι συνυπεύθυνοι.

Στέγη για το Θεατρικό Μουσείο

Ούτε μεγάλος συγγραφέας, ούτε ιδανικός πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων υπήρξε ο Θεόδωρος Συναδινός. Του ανήκει όμως μια άλλη τιμή. Ίδρυσε τι Θεατρικό Μουσείο. Στα 1937 αντιπροσώπευσε την Εταιρεία Συγγραφέων σε ένα  θεατρικό συνέδριο στη Βιέννη. Εκεί είδε κάποιο θεατρικό Μουσείο. Γύρισε με την επιθυμία να γίνει και σε μας κάτι τέτοιο. Τον άλλο χρόνο το κατόρθωσε. Τύχη αγαθή ! Από την πρώτη στιγμή βρέθηκε μπροστά του ο Γιάννης Σιδέρης. Είχε ήδη ιστορική προπαιδεία – ήταν καθηγητής  της ιστορίας του Θεάτρου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Ωδείου, είχε δημοσιεύσει ένα βιβλίο για το κωμειδύλλιο και αρκετές μελέτες σε περιοδικά και εφημερίδες. Είχε το πάθος του ερευνητή και πάνω απ’ όλα αγάπη άμετρη για το θέατρο. Αφοσιώθηκε σ’ αυτό, θυσίασε για χατήρι του κάθε άλλη χαρά, το έκανε έργο ζωής. Καταλληλότερος άνθρωπος δεν μπορούσε να βρεθεί. Με δικές του φροντίδες μαζεύτηκε σιγά σιγά πολύτιμο υλικό : έγγραφα, προγράμματα. αφίσες, κοστούμια, φωτογραφίες, χειρόγραφα – αληθινός θησαυρός ! Έδωσε ο πρώτος ιστορικός του θεάτρου μας Νικόλαος Λάσκαρης, έδωσε ο Ταβουλάρης, ο Εδμόνδος Φύρστ, ένα σωρό άλλοι γνωστοί και άγνωστοι. Χάρη στην έμπνευση του Σινοδινού το ένθεο πάθος του Σιδέρη και τις δωρεές υπάρχουν σήμερα ένα πλήθος χρήσιμα ντοκουμέντα για τον θεατρικό μας πολιτισμό. Οι υπηρεσίες που προσέφερε το Μουσείο είναι ήδη ανεκτίμητες. Πρωτ' απ’ όλα χωρίς αυτό, η ιστορική έρευνα για το θέατρο θα ήταν τελείως ανεύθυνη. Η ιστορία του θεάτρου που αναστηλώνεται σιγά σιγά από τον Σιδέρη, στηρίζεται κυρίως στα ντοκουμέντα του Μουσείου. Κάθε μελετητής βρίσκει σ΄αυτό πολύτιμη βοήθεια . Τα «Θέατρο»  οφείλει ήδη πάρα πολλά στον έφορο και στο Μουσείο του. Υπάρχει όμως ένα θέμα που δεν θα φοβηθεί να το θίξει. Η στοργή και οι φροντίδες του Γιάννη Σιδέρη δεν φτάνουν, για την αντιμετώπιση του. Το Μουσείο ανήκει στην Εταιρία  Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων. Το δημιούργησε, το φρόντισε, της ανήκει  και δεν θα ‘χε κανείς αντίρρηση να το κρατήσει.  Στεγάζεται όμως στα γραφεία της και ο στενότατος χώρος τεσσάρων γραφείων ενός επαγγελματικού Σωματείου ούτε είναι κατάλληλος, ούτε επαρκεί για ένα Μουσείο. Η Εταιρία Θεατρικών Συγγραφέων θα πρέπει να ενισχυθεί αποφασιστικά από το κράτος – από τη Βασιλική Πρόνοια θα λέγαμε, που απομυζά, χρόνια ολόκληρα, για αλλότριους σκοπούς το ελληνικό θέατρο – και ν’ αποκτήσει δική του στέγη, ευρύχωρη και κατάλληλη για το Μουσείο. Ένα θεατρικό Μουσείο δεν είναι μόνο μελετητήριο. Είναι, πρέπει να είναι και θέαμα. Πρέπει το πολύτιμο υλικό του να αξιοποιηθεί, να αναπτυχθεί σε αίθουσες, να εκτεθεί σε βιτρίνες. Αλλιώς δεν εκπληρώνει τον σκοπό του. Δεν προσελκύει και δεν διδάσκει το κοινό. Θα μπορούσε να αποτελέσει και αυτόνομο Οργανισμό. Ένα θα πρέπει να αποφευχθεί. Η υπαγωγή του σε καμιά δημόσια υπηρεσία – όχι για να μην αποξενωθεί από την Εταιρία Συγγραφέων – αλλά για να μην υποστεί το μαράζωμα που μεταδίδει το κράτος. Το θέμα δεν είναι καθόλου επουσιώδες. Απαιτεί άμεση λύση. Αν το θεατρικό Μουσείο δεν αποκτήσει γρήγορα Στέγη και πόρους, για να οργανωθεί όπως πρέπει, ένα πολυτιμότατο υλικό θα έχει χαθεί ανεπανόρθωτα. Φτάνει μόνο να σημειωθεί πως πολύτιμο υλικό κινδυνεύει να καταστραφεί στιβαγμένο σ’ ένα πατάρι, η βιβλιοθήκη του Γιώργου Παππά να μουχλιάσει και τα πολύτιμα άλλα έγγραφα, φωτογραφίες, χειρόγραφα να φαγωθούν από τον βιβλιόφιλο σκόρο. Το Μουσείο συμπλήρωσε φέτος 25 χρόνια ζωής. Είναι καιρός να αποκτήσει τη στέγη του και να αναπτυχθεί. Όσο κρατάει ακόμα ακούραστη η αφοσίωση του φροντιστή του. Όσοι αγαπούν το θέατρο θα είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι, αν αφήσουμε να φαγωθούν από το σκόρο πολύτιμες μαρτυρίες του θεατρικού μας πολιτισμού.

ΘΕΑΤΡΟ  Τεύχος 11  Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 1963

Θεατρικό Μουσείο: Αδιανόητες επιπλοκές


Το Θεατρικό Μουσείο σε πρώτη προτεραιότητα !

Κάθε συνειδητοποιημένος άνθρωπος του θεάτρου, θεατρικός δημιουργός η θεατής, πρέπει να έχει στραμμένο το ενδιαφέρον του στο Θεατρικό Μουσείο. Η κιβωτός της θεατρικής κληρονομιάς δυο αιώνων είναι απαραίτητο να στεγαστεί σε χώρο κατάλληλο και να γίνει εστία προσκυνημάτων στους σκαπανείς ηθοποιούς, τους σπουδαίους και γενναίους και στους σοφούς της θεατρικής γνώσης, στους συγγραφείς και στους σκηνοθέτες που ξόδεψαν τη ζωή τους στην οικοδόμηση ενός θεάτρου που σε ποιότητα και αξιοσύνη ανταγωνίζεται όλα τα αναγνωρισμένα θέατρα της Ευρώπης και της Αμερικής.


Τα τεκμήρια, φωτογραφίες, παραστάσεις βιντεοσκοπημένες,  χειρόγραφα, σημειώσεις σκηνοθετών, προγράμματα, αφίσες, ενθυμήματα, ομοιώματα, σκηνικά αντικείμενα, εργασίες ερευνητικές, βιβλία, λευκώματα, συγγράμματα, έργα θεατρικά τριών αιώνων δυσεύρετα, όλα αυτά και άλλα πολλά πρέπει να δίνεται η ευκαιρία σε Έλληνες κάθε ηλικίας και σε ξένους να τα επισκέπτονται, να τα βλέπουν , να τα μελετούν. Η σημαντική για τον πολιτισμό αυτή αναγκαιότητα επιβάλλεται να γίνει συνείδηση κάθε πολίτη αυτής της χώρας. Συνείδηση βαθιά που να εμπνέει και να τροφοδοτεί συνεχές πάθος και δύναμη για να γίνει πραγματικότητα ένα Θεατρικό Μουσείου, λίκνο και τέμενος της ελληνικής θεατρικής ιστορίας 3000 ετών ! Παρακάμπτουμε τις πρόσφατες δυσάρεστες και αδιανόητες εξελίξεις και να επικεντρωθούμε στο καίριο ζήτημα.
Τα άλλα, τα καινούργια νομικά επινοήματα δεν πρέπει να μας αφορούν. Θα τα βρούν οι διάδικοι, οι δικαστές και οι δικηγόροι τους.
Από μας μια ατάκα που ο κυρ – Γιώργης, απ΄το έργο
«Ερωτευμένοι Μυλωνάδες» σε κάθε περίσταση σύσταινε στον εαυτό του «Φρόνηση, Γιώργη. Φρόνηση!»

Στο τεύχος του περιοδικού "Τόπος Θεάτρου", που θα κυκλοφορήσει στις 10 Απριλίου, περιλαμβάνεται εκτεταμένο και αναλυτικό αφιέρωμα στο Θεατρικό Μουσείου και σε όλα τα σχετικά, με ιδιαίτερη αναφορά στα Μουσεία της Ευρώπης.